Je weet nooit wie je lezers zijn. Hoeveel lezers het zijn. Dat kun je nooit voorzien. Wie je leest? Waar en waarom?
Bij het schrijven heb je soms enkele lezers in gedachten. Echte lezers, denkbeeldige lezers, lezers uit je vriendenkring, lezers die een band hebben met het onderwerp. Ik deel de meeste teksten wel met een paar denkbare lezers, maar ik ben terughoudend met publiciteit. Een tekst mag zelf zijn lezers vinden. Dat hoop je althans. Een tekst moet ook zonder auteur, zonder apparaat van social media dat door iemand in werking wordt gesteld, zonder inspanning van een uitgever, zijn lezers kunnen bereiken.
Des te belangrijker zijn de reacties die je van lezers krijgt. Voor elk stuk, elk boek geldt wel dat je een paar verrassende reacties krijgt. Meestal niet veel, misschien drie vier of vijf betekenisvolle reacties? Het zijn reacties die je nooit vergeet, die je ook jaren later nog kunt terugroepen. Van een student, een collega of een grote naam, iemand uit de familie of een totaal onbekende… Die ene kolom in de krant, die ene mail, ansichtkaart misschien. Die ene lezer die je iets bijzonders teruggeeft, zodat je beseft: daar heb ik het voor gedaan. Soms komen die reacties vele jaren later.
Ook dat is verrassend en onvoorspelbaar. Nog elk jaar zijn er mensen die reageren op mijn proefschrift, Hemelse voorbeelden, dat 25 jaar geleden verscheen. Nog altijd kom ik nieuwe lezers tegen van Vuur dat blijft branden, van enkele jaren later. Mensen die een boek tientallen jaren na het verschijnen pas lezen, of herlezen, of plots weer herinneren en er dan iets over zeggen dat je versteld doet staan. Zo zijn er ook nog mensen die de veel te uitgebreide archieven van deze website lezen, gedreven door een wonderlijk algoritme van zoekmachines of toevallige match met hun nieuwsgierigheid…
November 2025, een bijzondere gebeurtenis die in dit verhaal past. Ik krijg een foto toegezonden uit Rome, van frater Lawrende die er een werkbezoek brengt. Paus Leo XIV onvangt een boek. Zomaar een boek: een geschiedenis van het katholieke onderwijs in Nederland, rond het levensverhaal van een frater die daarin een bijzondere rol speelde. Waarschijnlijk zal paus Leo dit boek niet lezen, hij moet maar weinig leestijd hebben. Maar toch even dat boek in handen. Het is voor frater Andreas eervol, net als voor frater Lawrence en voor de auteur. De een kijkt verwonderd toe vanuit zijn hemel, de ander vanuit zijn schrijfkamer. Een lezer waar je nooit aan gedacht had.