Talenonderwijs en taalpolitiek

Als docent heb ik altijd inspiratie geput uit mijn eigen ervaring met het leren van talen. Ik heb zelf Engels, Duits, Frans, Latijn, Grieks, Italiaans en Nieuw-Grieks geleerd, met redelijk succes, en ben later nog aan een paar andere talen begonnen, met aanmerkelijk minder resultaat. Op relatief late leeftijd raakte ik vertrouwd met tweetaligheid en het gebruik van andere werk- en studietalen. De antieke retorica, het domein waarbinnen ik ben afgestudeerd, is altijd een referentiekader voor me gebleven: want de retorica was niet alleen een leerschool in welsprekendheid, maar ook een manier om jongeren en anderstaligen in de cultuurtalen Grieks en Latijn in te wijden. Misschien beseffen we niet genoeg dat teksten van Isocrates en Demosthenes, Cicero en Quintillianus en vele andere Griekse en Latijnse auteurs eeuwenlang dienst hebben gedaan in het talenonderwijs. Misschien staan we er niet genoeg bij stil dat talenonderwijs in een lange, humanistische traditie staat. Net als de retorica vroeger, brengt vandaag de dag het talenonderwijs de mensen in contact met andere culturen. Het heeft een vormend karakter. Het brengt mensen samen, opent en verrijkt.

Ik ben geboeid door oude tradities van talenonderwijs, maar eveneens door de wijde horizon van nieuwe methoden en technieken. Bovenal ben ik een pragmaticus die rekening houdt met de weerbarstige realiteit. Wat is haalbaar, gezien het drukke programma van studenten, het profiel van de docent, de beperkt beschikbare tijd, de krappe begrotingen en de dikwijls wisselvallige politieke conjunctuur? Wat moeten onze doelstellingen zijn? Het feit dat talenonderwijs zich vaak in de marge bevindt van het universitaire bedrijf, is mijns inziens niet in overeenstemming met het belang ervan. Een goede talenkennis is een wezenlijk bestanddeel van academic literacy. Zeker de nieuwe generatie studenten die we in Europa opleiden, zal een meertalige competentie moeten hebben.

Door de verschillende banen die ik heb gehad, eerst als docent Nederlands in Bologna, daarna als wetenschappelijk medewerker van het Certificaat Nederlands als Vreemde Taal en docent aan de lerarenopleiding in Louvain-la-Neuve, en nu als directeur van het Talencentrum van de Universiteit Maastricht, ben ik een organisator in het talenveld geworden. In mijn publicaties besteed ik in het bijzonder aandacht aan het Nederlands als vreemde taal, taaltoetsen, ICT-ondersteuning, meertaligheid en taalbeleid in het algemeen. De lezer zal zonder veel moeite de Maastrichtse, Leuvense en Bolognese invloeden onderscheiden. Onder de publicaties zijn eveneens de beleidsnotities opgenomen die ik in Maastricht schreef en die een reflectie bieden op de theorie en de praktijk van het talenonderwijs.

Enseignement des langues et politique de langues

J’ai rempli diverses fonctions, d’abord professeur de néerlandais à Bologne, ensuite assistant universitaire pour le « Certificat de néerlandais, langue étrangère », professeur à l’institut de formation des professeurs à Louvain-la Neuve, directeur du Centre de langues de l’Université de Maastricht et enfin, maintenant, professeur à la Faculté de Sciences culturelles et sociales de la même Université. Je m’occupe toujours de langues, je suis responsable du cours After Babel, Language Policies in Europe.

Toutes ces fonctions m’ont amené à organiser, à organiser au mieux et donc, je suis devenu un organisateur ! Dans mes publications, j’ai surtout traité du néerlandais comme langue étrangère, des tests de langue, des soutiens informatiques, du multilinguisme et des politiques en matière de langues. C’est, je n’en doute pas, sans difficulté que le lecteur quelque peu averti distinguera les influences de Maastricht, de Louvain et de Bologne ! J’ai voulu intégrer dans mes publications aussi quelques mémoires et notes de travail que j’ai écrits à Maastricht et qui reflètent la constante recherche d’équilibre entre la théorie et la pratique de l’enseignement des langues.

En tant que professeur, j’ai toujours puisé l’inspiration dans mes propres expériences d’apprentissages des langues. La rhétorique antique, mon sujet de fin d’études, est toujours restée un cadre auquel je me réfère car, pour moi, elle n’est pas seulement l’école de l’éloquence mais elle est aussi une voie pour initier les plus jeunes et les autres aux langues latine et grecque. Peut-être ne sommes-nous pas suffisamment conscients que les textes d’Isocrate et de Démosthène, de Cicéron et de Quintillien ainsi que les textes de tant d’auteurs grecs et latins ont servi et servent encore l’enseignement des langues ! Peut-être ne sommes-nous pas vraiment conscients que cet enseignement s’inscrit dans la longue tradition humaniste ! Comme la rhétorique le faisait autrefois, l’enseignement des langues met, aujourd’hui, les apprenants en contact avec d’autres cultures et ce faisant, forme, rassemble, ouvre les esprits et enrichit.