Fraters & fraters

Een jarenlange vriendschap verbindt me met de congregatie van de Fraters van OLV Moeder van Barmhartigheid. Ik weet niet meer precies hoe en waar die begonnen is: ik heb nooit op een fraterschool gezeten en heb ook geen heeroom of neef die frater is. Zou het met een boekenfrater begonnen zijn, of toch met een levende frater?

Ik houd van de hartelijke fratersferen, de levendige fraterverhalen en de nuchtere fraterspiritualiteit. Toen ik werd gevraagd om een nieuwe en gemakkelijk toegankelijke geschiedenis van de fraters te schrijven, heb ik de uitnodiging dan ook graag aanvaard. Kende ik de spiritualiteit al niet een beetje? Had ik al niet veel fraterboeken in de kast staan? En was ik niet in veel fraterhuizen op bezoek geweest? Met veel van de thema's die in een dergelijke geschiedenis zouden voorkomen, was ik al aan het werk: de geschiedenis van religieus leven in Nederland en de vernieuwing ervan; de spiritualiteit van Vincentius a Paolo, Franciscus van Sales, Ignatius van Loyola; de beweging van barmhartigheid.

Toch wist ik nauwelijks waar ik aan begon. Ik val bij dit onderzoek van de ene verbazing in de andere: ik lees bewogen teksten en zie verrassende kunst, kom gedurfde projecten tegen en vooral een springlevend geloof. En overal ontmoet ik markante fraters. Ofschoon de kans op een onmoeting tegenwoordig groter is in het archief dan in de werkelijkheid, maar toch.

Ze kunnen niet zonder elkaar: de ongeveer 300 fraters die vandaag de dag, overal ter wereld, zich inzetten voor barmhartigheid en broederschap, en de ongeveer 3000 fraters die het Tilburgse congregatie-archief bevolken. Want hoe kunnen we jonge fraters vormen zonder de verhalen van die oude? En wat hebben we aan verhalen over oude fraters, als we geen jonge fraters meer hebben?

Op deze plaats breng ik de teksten naar buiten die ontstaan bij het schrijven van de fratergeschiedenis: dat kan uiteenlopen van eerste versies van hoofdstukken tot stukken waarvoor in de geschiedenis zelf (niet meer dan 150 bladzijden!) geen plaats is, van artikelen voor een van de fratertijdschriften tot onverwachte extra publicaties. Zo is er een klein boekje over frater Andreas van den Boer, voor wie een proces van zaligverklaring gaande is, en een inleiding over het geassocieerd lidmaatschap en een lekenengagement. En zo zijn er ook uitstapjes naar fraterkunst en fratermuziek. Als geschiedschrijving zich zou beperken tot het produceren van dat ene werkje voor op de plank, zou ze haar doel missen: geschiedenis moet levende tekst zijn onder levende mensen.

Les Frères comme les frères

Une longue amitié me lie aux Frères de Notre Dame de la Miséricorde. Je ne sais plus comment cela a commencé ; je n’ai jamais été à l’école des frères, je n’ai ni oncle ni cousin dans les Ordres. Quel fut le frère initial ? Un frère de qui je fis la connaissance à travers un livre ou un frère de chair et de sang ?

J’aime l’ambiance chaleureuse qui règne chez les frères, j’aime leurs histoires si vivantes, j’aime leur spiritualité dans toute sa sobriété. Ainsi lorsque l’on m’a demandé d’écrire une nouvelle histoire des frères de façon à rendre celle-ci plus facilement abordable, j’ai accepté cette invitation sans hésitation. Après tout, ai-je pensé, la spiritualité ne m’était pas inconnue, dans ma bibliothèque se trouvaient nombreux de leurs livres et maintes fois, j’avais été leur hôte. En outre,certains thèmes qu’il me faudrait aborder en rédigeant un tel ouvrage m’étaient déjà familiers ; l’histoire de la vie religieuse aux Pays-bas et son développement, la spiritualité de Saint Vincent de Paul, de Saint François de Sales et de Saint Ignace de Loyola  et enfin le mouvement de la miséricorde.

Et pourtant, j’ignorais en fait une grande partie de ce qui m’attendait. Lors de mes recherches, je suis allé de surprise en surprise. J’ai lu des textes bouleversants, j’ai pu admirer un art étonnant, j’ai pris connaissance de projets pleins d’ambition et surtout, j’ai ressenti la présence d’une foi pleine de vie. Le plus marquant furent mes rencontres avec tous ces frères « extra-ordinaires » même s’il faut bien ajouter qu’à l’heure actuelle, ces rencontres se font plus aisément dans les archives que dans le monde d’aujourd’hui.

Ils ne peuvent être séparés ces 300 frères qui maintenant, à travers le monde entier, ont fait de la miséricorde et de la fraternité le but de leur vie et ces 3 000 frères qui habitent les archives de la Congrégation de Tilburg ! Comment former les jeunes frères sans les travaux des anciens ? Que seraient les anciens si les nouveaux n’étaient pas là pour reprendre leur flambeau ?

Sur ce site, j’ai mis en ligne quelques textes qui sont apparus pendant les années d’amitié : cela varie de la première version d’un chapitre d’histoire à des passages pour lesquels il n’y avait plus de place… On trouvera également des articles rédigés pour l’une des parutions des frères ou des publications supplémentaires imprévues. Ainsi, on pourra lire un petit livre sur le frère Andreas de Boer dont le procès en béatification est en cours et une introduction sur l’engagement laïc. Il y a aussi de petites promenades vers l’art et la musique des frères. Si écrire l’histoire ne résulte que dans un ouvrage de plus sur un rayon de bibliothèque, alors le propos serait vain. L’histoire doit être un texte vivant parmi les vivants !